Hoofdstad 1861–1865
In het Palazzo Carignano vergaderde het eerste parlement van het Koninkrijk Italië, op 17 maart 1861 werd Victor Emanuel II koning van Italië. Vier jaar later verhuisde de hoofdstad naar Florence. Hier lees je hoe het zover kwam, wat het Museo del Risorgimento laat zien en waar je de sporen in de stad vindt.
| Onderwerp | Info |
|---|---|
| Hoofdstad van Italië | Turijn van 1861 tot 1865, daarna Florence, vanaf 1871 Rome |
| Proclamatie | Wet van 17 maart 1861: Victor Emanuel II neemt de titel „koning van Italië” aan |
| Parlement | Kamer van Afgevaardigden in het Palazzo Carignano, senaat in het Palazzo Madama |
| Museum | Museo Nazionale del Risorgimento Italiano, ingang Piazza Carlo Alberto 8 |
| Openingstijden | di–zo 10.00–18.00 uur, laatste toegang 17.00 uur, op maandag gesloten |
| Officiële toegangsprijs | € 12,00 regulier, audiogids als webapp inbegrepen |
| Torino Card | gratis toegang |
Turijn was al eeuwen de residentiestad van het Huis Savoye en hoofdstad van het Koninkrijk Sardinië. In 1848 vaardigde koning Karel Albert een grondwet uit, het Statuto Albertino. Hij wees het Palazzo Carignano aan als zetel van de nieuwe Kamer van Afgevaardigden. De senaat vergaderde in het Palazzo Madama aan de Piazza Castello.
Door oorlogen, de tocht van Garibaldi naar het zuiden en volksraadplegingen groeide het Koninkrijk Sardinië tot 1861 uit tot bijna het hele schiereiland. De oude zaal van het Subalpijnse Parlement was te klein voor de vele nieuwe afgevaardigden. Ingenieur Amedeo Peyron bouwde daarom op de binnenplaats van het Palazzo Carignano in 113 dagen een voorlopige vergaderzaal van hout en ijzer, met zo’n duizend plaatsen.
Op 18 februari 1861 opende koning Victor Emanuel II daar met een troonrede het eerste parlement van het verenigde Italië. De senaat stemde op 26 februari met 129 tegen 2 stemmen voor de wet tot oprichting van het koninkrijk, de Kamer van Afgevaardigden op 14 maart. De wet van 17 maart 1861 telt maar één artikel: de koning neemt voor zichzelf en zijn opvolgers de titel „koning van Italië” aan.
| Datum | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1679 | Guarino Guarini ontwerpt het Palazzo Carignano voor de prinsen van Savoye-Carignano. |
| 1848 | Statuto Albertino. De feestzaal van het Palazzo Carignano wordt de Kamer van Afgevaardigden van het Subalpijnse Parlement. |
| 28 december 1860 | Laatste zitting in de zaal van het Subalpijnse Parlement – klok en datum zijn daar nog altijd te zien. |
| 18 februari 1861 | Opening van het eerste Italiaanse parlement in de voorlopige vergaderzaal op de binnenplaats van het Palazzo Carignano. |
| 17 maart 1861 | Wet nr. 4671: Victor Emanuel II wordt koning van Italië, Turijn is hoofdstad. |
| 6 juni 1861 | Dood van Camillo Benso, graaf van Cavour, in Turijn. |
| 15 september 1864 | Septemberconventie met Frankrijk: de hoofdstad moet naar Florence worden verplaatst. |
| 21/22 september 1864 | Protesten op de Piazza San Carlo en de Piazza Castello, soldaten schieten in de menigte. |
| 11 december 1864 | Wet nr. 2032 over de verplaatsing van de hoofdstad binnen zes maanden. |
| 1865 | Florence wordt hoofdstad. In april 1865 wordt de voorlopige vergaderzaal in Turijn afgebroken. |
| 1864–1871 | Nieuwbouw van de grote vergaderzaal voor de Italiaanse Kamer van Afgevaardigden in het Palazzo Carignano – hij wordt nooit als parlement gebruikt. |
| 1871 | Rome volgt Florence op als hoofdstad. |
| 1938 | Het Museo Nazionale del Risorgimento trekt in het Palazzo Carignano. |
Bronnen: Museo Nazionale del Risorgimento, Camera dei deputati, Residenze Reali Sabaude, MuseoTorino van de stad Turijn.
Camillo Benso, graaf van Cavour, werd op 10 augustus 1810 in Turijn geboren en stierf daar op 6 juni 1861 – nog geen drie maanden na de stichting van het koninkrijk. Vanaf 1852 was hij regeringsleider van het Koninkrijk Sardinië, in 1861 daarna van het nieuwe Koninkrijk Italië. Hij geldt als de diplomaat van de eenwording: hij gebruikte bondgenootschappen, volksraadplegingen en de tocht van Garibaldi naar het zuiden om van het Koninkrijk Sardinië het Koninkrijk Italië te maken.
In Turijn kom je hem op verschillende plekken tegen:
Rome hoorde in 1861 nog bij de Kerkelijke Staat en werd door Franse troepen beschermd. In de Septemberconventie van 15 september 1864 sprak Italië met Napoleon III af: Frankrijk trekt zijn soldaten binnen twee jaar uit Rome terug, Italië verplaatst zijn hoofdstad binnen zes maanden van Turijn naar Florence.
In Turijn kwam het nieuws als een volslagen verrassing. De gemeenteraad protesteerde, de kranten spraken van verraad. Op 21 en 22 september 1864 verzamelden zich woedende menigten op de Piazza San Carlo en de Piazza Castello. Soldaten vielen aan met bajonetten en schoten in de menigte. Volgens MuseoTorino, het geschiedenisportaal van de stad, kwamen zo’n 50 demonstranten om en raakten er ongeveer 130 gewond. De precieze aantallen verschillen per bron.
De wet van 11 december 1864 bevestigde de verhuizing. In 1865 werd Florence hoofdstad; koning, regering en parlement verlieten Turijn. In april 1865 werd de voorlopige vergaderzaal op de binnenplaats van het Palazzo Carignano afgebroken. In 1871 werd uiteindelijk Rome hoofdstad.
Het Palazzo Carignano werd in 1679 door Guarino Guarini ontworpen voor Emanuel Filibert van Savoye-Carignano. De gebogen bakstenen gevel aan de Piazza Carignano grijpt terug op het ontwerp van Bernini voor het Louvre en geldt als een van de hoofdwerken van de Piëmontese barok. In het paleis werden Karel Albert en zijn zoon Victor Emanuel II, de eerste koning van Italië, geboren.
Loop je één keer om het gebouw heen, dan zie je aan de Piazza Carlo Alberto een heel andere gevel. Voor het parlement van het grotere koninkrijk lieten Domenico Ferri en Giuseppe Bollati vanaf 1864 de oude tuinen afbreken en nieuwe vleugels met een grote vergaderzaal bouwen. Bij de voltooiing in 1871 zat het parlement allang in Florence en kort daarna in Rome. De zaal werd nooit als parlement gebruikt.
In het Palazzo Carignano zijn nu twee bezichtigingen met aparte tickets:
Het museum vertelt de eenwording van Italië politiek, militair, cultureel en economisch – in 30 zalen met meer dan 2.500 objecten. Het is het enige museum over het Risorgimento dat als van nationaal belang is erkend.
De ovale feestzaal werd in 1848 door Carlo Sada in ruim een maand omgebouwd tot de eerste Kamer van Afgevaardigden. Het is de enige parlementszaal uit 1848 die in Europa volledig bewaard is, en een nationaal monument. De klok toont de laatste zitting: 28 december 1860, 14.30 uur.
De grote vergaderzaal voor het parlement van het Koninkrijk Italië ontstond van 1864 tot 1871. De gewelven beschilderde Francesco Gonin, aan de wanden hangen vier grote slagschilderijen van het Risorgimento.
Documenten, schilderijen, wapens, uniformen en herinneringen aan Cavour, Garibaldi, Mazzini en vele anderen. Daarbij komen wisselende tentoonstellingen; het actuele programma staat op de website van het museum.
Elk ticket bevat de audiogids als webapp op je smartphone. De QR-code krijg je aan de kassa. Voor slechtziende bezoekers zijn er audiogidsen, en daarnaast videogidsen in Italiaanse gebarentaal.
Het museum is dinsdag t/m zondag open van 10.00 tot 18.00 uur. De laatste toegang is om 17.00 uur, op maandag is het gesloten. Tickets koop je aan de kassa of online in de officiële ticketshop.
| Ticket | Officiële toegangsprijs |
|---|---|
| Volwassenen | € 12,00 |
| Korting (vanaf 65, groepen vanaf 10 personen, militairen) | € 10,00 |
| Gezin (tot 4 personen, waarvan 2 volwassenen) | € 20,00 |
| 20 tot 26 jaar | € 6,00 |
| 6 tot 19 jaar | € 4,00 |
| Onder 6 jaar, mensen met een beperking + begeleider, leraren | gratis |
| Torino + Piemonte Card, Abbonamento Musei | gratis |
Officiële prijzen volgens museorisorgimentotorino.it, stand oktober 2026. Speciale tentoonstellingen en openingen op feestdagen: museorisorgimentotorino.it.
Het museum biedt zelf op zaterdag en zondag om 15.30 uur een rondleiding aan. Je betaalt de toegangsprijs plus € 4,00 per persoon, de plaatsen zijn beperkt; reserveer vooraf via de website van het museum. Op aanvraag zijn rondleidingen in verschillende talen mogelijk. Deze boekbare tours kun je flexibel plannen:
Twee uur door het Museo del Risorgimento met de zaal van het Subalpijnse Parlement, daarna een drankje in een historisch café. Toegang en koptelefoon zijn inbegrepen, speciale tentoonstellingen niet. Talen: Italiaans, Engels. Verzamelpunt voor het museum. Gratis annuleren volgens de aanbieder tot 3 dagen van tevoren.
vanaf € 59,00
Details & boeken
Twee uur in een kleine groep naar de Piazza San Carlo, de Piazza Carignano en de Piazza Castello met Palazzo Reale en Palazzo Madama tot aan de Mole. Zonder museumbezoek. Talen: Engels, Italiaans. Gratis annuleren volgens de aanbieder tot 24 uur van tevoren.
vanaf € 39,00
Details & boeken
Palazzo Madama, Palazzo Reale, dom, Piazza San Carlo, Piazza Carignano en Quadrilatero Romano, met espresso en giandujotti. Verzamelpunt Piazza Castello. Talen: Engels, Grieks, Italiaans, Pools. Gratis annuleren volgens de aanbieder tot 24 uur van tevoren.
vanaf € 87,00
Details & boekenEen Nederlandstalige rondleiding speciaal over het Risorgimento hebben we bij de aanbieders niet gevonden; de museumrondleiding met café is er in het Engels.
Met de Torino + Piemonte Card is de toegang tot het Museo del Risorgimento gratis, net als tot de Appartamenti dei Principi in hetzelfde paleis (daar wel met verplichte reservering). Vlak ernaast kom je met de kaart ook gratis in het Egyptisch Museum, het Palazzo Madama en de Musei Reali.
De Royal Pass geldt volgens Turismo Torino voor de Appartamenti dei Principi. De prijspagina van het museum noemt gratis toegang met de „Royal Card”. Of je Royal Pass ook voor het museum geldt, vraag je het best vooraf na bij het museum.
Alle plekken liggen in de oude stad dicht bij elkaar, je loopt de route gemakkelijk te voet. Begin het liefst ’s ochtends in het museum; op maandag is het gesloten. Trek voor het museum ongeveer twee uur uit.
Start is de ingang van het museum aan de Piazza Carlo Alberto 8, voor de gevel uit de 19e eeuw. In het museum zie je de zaal van het Subalpijnse Parlement en de nooit gebruikte vergaderzaal van de Italiaanse Kamer.
Hier stond in 1861 de voorlopige vergaderzaal waarin het eerste Italiaanse parlement bijeenkwam. Vanaf de binnenplaats zie je het gebogen middendeel van Guarini.
Voor de barokke bakstenen gevel ligt de Piazza Carignano. Tegenover het paleis vind je Del Cambio, het „vice-parlement” van de afgevaardigden. Aan hetzelfde plein ligt Gelateria Pepino, die in 1939 het eerste ijsje op een stokje met chocoladelaagje uitvond.
Via de Via Accademia delle Scienze kom je op de Piazza Castello. In het Palazzo Madama vergaderde vanaf 1848 de senaat van het Subalpijnse Parlement en daarna de eerste senaat van het Koninkrijk Italië. Nu zit hier het museum voor oude kunst; op dinsdag is het gesloten. Vlak ernaast liggen het Palazzo Reale en de Musei Reali.
Via de Via Roma loop je naar de Piazza San Carlo. Hier en op de Piazza Castello vonden in september 1864 de bloedige protesten tegen de verhuizing naar Florence plaats. Onder de arcaden ligt Caffè San Carlo uit 1822, een ontmoetingsplek uit de tijd van het Risorgimento. Meer over de historische cafés: chocolade, bicerin en cafés.
Via de Via Lagrange bereik je de Via Cavour met het Palazzo Cavour, het woonhuis van de staatsman. Naar binnen kun je alleen bij tentoonstellingen.
De wandeling eindigt op de Piazza Carlo Emanuele II, de „Piazza Carlina”, bij het marmeren monument voor Cavour van Giovanni Duprè. Van hier is het niet ver naar de Mole Antonelliana.
Het museum ligt midden in de oude stad, de ingang is aan de Piazza Carlo Alberto 8.
Het museum is volledig toegankelijk, met aangepaste toiletten.
Wie waren Karel Albert en Victor Emanuel II, en waar hebben de Savoyes in Turijn en Piëmont hun sporen achtergelaten? Alles over het vorstenhuis dat de eerste koningen van Italië leverde, lees je op onze pagina over het Huis Savoye.
Van 1861 tot 1865. Met de wet van 17 maart 1861 werd Victor Emanuel II koning van Italië, en Turijn was de hoofdstad van de nieuwe staat. In 1865 verhuisde de hoofdstad naar Florence, in 1871 naar Rome.
Door de Septemberconventie van 15 september 1864 met Frankrijk. Frankrijk beloofde zijn troepen uit Rome terug te trekken; Italië verplichtte zich de hoofdstad binnen zes maanden naar Florence te verplaatsen. Bij protesten in Turijn op 21 en 22 september 1864 kwamen volgens het geschiedenisportaal van de stad zo’n 50 mensen om.
De Kamer van Afgevaardigden vergaderde vanaf 18 februari 1861 in een voorlopige zaal op de binnenplaats van het Palazzo Carignano, de senaat in het Palazzo Madama. De voorlopige zaal werd in april 1865 afgebroken.
Ja. De zaal van het Subalpijnse Parlement uit 1848 maakt deel uit van de route door het Museo del Risorgimento, net als de grote vergaderzaal voor de Italiaanse Kamer. Een apart ticket heb je daarvoor niet nodig.
Dinsdag t/m zondag van 10.00 tot 18.00 uur, laatste toegang om 17.00 uur. Op maandag is het gesloten. Welke musea in Turijn op maandag open zijn, staat op onze pagina musea op maandag.
De officiële toegangsprijs is € 12,00, met korting € 10,00. Van 20 tot 26 jaar betaal je € 6,00, van 6 tot 19 jaar € 4,00, het gezinsticket kost € 20,00. Onder 6 jaar is de toegang gratis. De audiogids is inbegrepen.
Ja, met de Torino + Piemonte Card is de toegang gratis, net als met het Abbonamento Musei. De Appartamenti dei Principi op de begane grond zijn met de kaart ook gratis, maar daar moet je vooraf reserveren.
Een boekbare Nederlandstalige rondleiding over het Risorgimento hebben we niet gevonden. De audiogids zit bij het ticket inbegrepen; de museumrondleiding met café op deze pagina is er in het Italiaans en Engels. Op aanvraag organiseert het museum rondleidingen in verschillende talen.
Het museum noemt geen duur. Voor 30 zalen met audiogids trek je het best ongeveer twee uur uit; de rondleiding op deze pagina duurt ook twee uur.
In het Palazzo Carignano in Turijn, net als zijn vader Karel Albert. In hetzelfde paleis vergaderde later de Kamer van Afgevaardigden die hem in 1861 tot koning van Italië maakte.