Koepel en lantaarn
De ster van 16 ribben met de achthoek van de lantaarn. Het best kijk je vanuit het midden van de ruimte recht omhoog.
Gratis toegang
Real Chiesa di San Lorenzo: de koepel van Guarini aan de Piazza Castello
Van buiten zie je nauwelijks een kerk. Binnen opent zich boven je een van de gewaagdste koepels van de barok: een ster van elkaar kruisende ribben, 55 meter hoog, gebouwd door Guarino Guarini. Hier lees je hoe je San Lorenzo bezoekt, wat je moet zien en wat de kerk met de Lijkwade verbindt.
- Koepel van 16 elkaar kruisende ribben, 55 meter hoog
- Gelofte na de slag bij San Quintino in 1557
- Kopie van de Lijkwade in de antisacristie
- Gratis toegang, midden aan de Piazza Castello
vanaf€ 39,00per persoon
Stadswandeling met San LorenzoBoeken via GetYourGuide
San Lorenzo in het kort
De Real Chiesa di San Lorenzo was de hofkerk van de hertogen van Savoye. Ze staat op de hoek van de Piazza Castello en de Via Palazzo di Città, op een paar passen van het Koninklijk Paleis (Palazzo Reale) en het Palazzo Madama. Veel bezoekers lopen er achteloos langs, omdat het gebouw aan de buitenkant geen kerkgevel heeft.
Wie naar binnen gaat, staat in een van de belangrijkste gebouwen van de Italiaanse barok. Architect Guarino Guarini, zelf theatijnerpater, ontwierp een centraalbouw met een hoge tamboer en een koepel die breekt met alles wat je uit Rome of Florence kent.
- Adres: Via Palazzo di Città 4, 10122 Turijn (Piazza Castello)
- Toegang: gratis
- Bezichtiging: maandag t/m zaterdag 9.00–12.00 en 15.30–18.00 uur, zon- en feestdagen 15.30–18.00 uur
- Website: sanlorenzo.torino.it
Geschiedenis: van de gelofte in 1557 tot de inwijding in 1680
Op 10 augustus 1557 versloeg hertog Emanuele Filiberto van Savoye het Franse leger bij San Quintino, het huidige Saint-Quentin in Picardië. Het was de feestdag van de heilige Laurentius. Emanuele Filiberto en Filips II van Spanje beloofden daarom een kerk voor de heilige te bouwen.
In 1563 verplaatste Emanuele Filiberto de hoofdstad naar Turijn. De gelofte loste hij eerst maar voorlopig in: een oudere, middeleeuwse kerk in de wijk van de regeringspaleizen werd aan San Lorenzo gewijd. Hier kreeg de Lijkwade in 1578 haar eerste plek in Turijn, toen ze uit Chambéry werd overgebracht – om Karel Borromeus de pelgrimstocht te vergemakkelijken.
Een nieuwe kerk liet lang op zich wachten. Vittorio Amedeo I droeg de kerk over aan de orde van de theatijnen; op 6 juni 1634 werd de eerste steen gelegd naar een ontwerp van Carlo di Castellamonte. Maar in 1650 stond er nog steeds alleen een voorlopige kerk onder de arcaden van het plein. In 1664 volgde een nieuwe poging naar plannen van Amedeo di Castellamonte.
De doorbraak kwam met Guarino Guarini, die in 1666 naar Turijn kwam. Vanaf 1670 werden de fundamenten naar zijn ontwerp gelegd. Op 27 oktober 1679 werd het kruis op de lantaarn van de voltooide koepel gezet, op 12 mei 1680 droeg Guarini zelf de eerste mis op. Altaren, stucwerk, beelden en vloer volgden tot 1696.
Latere ingrepen bepalen het beeld nog altijd: een restauratie van 1823 tot 1828, de beschildering van koepel en kapellen vanaf 1829, het herstel van de bomschade van 1943 in 1956/57 en restauraties voor de tentoonstellingen van de Lijkwade in 1998 en 2000. In 2022/23 werden hoogaltaar en presbyterium gerestaureerd.
De koepel: een ster van elkaar kruisende ribben
Ga midden in de ruimte staan en kijk omhoog. In plaats van een gesloten halve bol zie je een vlechtwerk van bogen. Acht boogparen, samen 16 ribben, kruisen elkaar en vormen een achtpuntige ster. In het midden zit de regelmatige achthoek van de lantaarn. De officiële beschrijving van de kerk noemt de vorm een „omgekeerde mand”.
Tussen de ribben openen zich ramen in de gewelfvlakken. Het licht valt daardoor van veel kanten binnen, de constructie oogt licht en bijna zwevend. Van de vloer tot de top van de koepel is het 55 meter.
Guarini was niet alleen architect, maar ook wiskundige. Hij ontwikkelde de koepel vanuit ideeën over kegelsneden en stereometrie. Tegelijk moest het gebouw de blik omhoog trekken, naar het licht – rekenkunde en geloof in één beeld.
Tip: de koepel maakt de meeste indruk als er daglicht door de ramen valt. Kom dus liever 's ochtends of vroeg in de middag dan vlak voor sluitingstijd op een grauwe winterdag.
Waarom je de kerk van buiten bijna over het hoofd ziet
San Lorenzo heeft geen kerkgevel. Guarini ontwierp er wel een, maar die werd nooit gebouwd. Aan de kant van de Piazza Castello voegt het gebouw zich in de rij huizen, alleen koepel en lantaarn steken erboven uit. Vanaf het plein zie je daarom vooral de koepel, niet de kerk.
Voor de eigenlijke kerkruimte ligt het oratorium van de Addolorata, bijna als een voorhal. Dat kreeg zijn huidige vorm in 1846. Het contrast tussen de onopvallende buitenkant en de hoge, lichte koepelruimte hoort bij de ervaring.
Het adres is Via Palazzo di Città 4, op de hoek met de Piazza Castello. Let op de koepel boven het dak: die wijst je de weg.
Wat je in de kerk moet zien
Naast de koepel loont een rondje langs de kapellen. De kerk beschrijft ze op haar website een voor een.
Hoogaltaar
Gemaakt vanaf 1680, ingewijd in 1696. In 2022/23 werden hoogaltaar en presbyterium gerestaureerd.
Kapellen en koor
Zijkapellen onder meer van de Onbevlekte Ontvangenis, de Geboorte van Christus, de Annunciatie, de Gekruisigde en de heilige Cajetanus. Stucwerk en beelden waren in 1696 klaar, het koorgestoelte dateert van 1730.
Kopie van de Lijkwade
In de antisacristie hangt een kopie van de Lijkwade, samen met de negatieven van fotograaf Secondo Pia. De ruimte is maar beperkt toegankelijk.
San Lorenzo en de Lijkwade
San Lorenzo is nauw verbonden met de Lijkwade van Turijn. Toen de Savoyes het doek in 1578 van Chambéry naar Turijn haalden, kreeg het zijn eerste plek in de toenmalige, voorlopige kerk San Lorenzo.
Nu zie je hier niet het origineel, maar een kopie. Die hangt in de antisacristie, samen met de negatieven van Secondo Pia, wiens foto’s van het doek beroemd werden. Vrijwilligers geven uitleg bij de kopie op de aangegeven tijden. De ruimte is niet altijd open – vraag het bij de ingang.
Veel vrijwilligers van de kerk hebben elkaar leren kennen bij de openbare tentoonstellingen van de Lijkwade van 1998 tot 2015. Voor de tentoonstellingen van 1998 en 2000 werd de kerk gerestaureerd.
Het origineel ligt nu in de Dom, op een paar minuten lopen. Het wordt alleen bij bijzondere tentoonstellingen getoond. Wil je meer weten over het onderzoek naar het doek, bezoek dan het Museo della Sindone in het Quadrilatero Romano.
San Lorenzo of Cappella della Sindone?
De twee gebouwen worden vaak verwisseld, want beide zijn van Guarini en ze liggen maar een paar passen uit elkaar.
- Real Chiesa di San Lorenzo: zelfstandige kerk aan de Piazza Castello, nog altijd een gebedshuis met missen. Gratis toegang, geen ticket nodig.
- Cappella della Sindone (kapel van de Lijkwade): kapel tussen het Palazzo Reale en de Dom. Guarini nam de bouw vanaf 1666 over. Van 1694 tot 1993 lag daar de Lijkwade. Na de brand in april 1997 werd de kapel ingrijpend gerestaureerd en op 27 september 2018 weer geopend. Ze hoort nu bij de route van de Musei Reali en is alleen met hun ticket toegankelijk.
Ben je geïnteresseerd in de architectuur van Guarini, combineer dan beide: eerst San Lorenzo met gratis toegang, dan de Musei Reali met de kapel van de Lijkwade. Zo zie je op één ochtend twee totaal verschillende koepels van dezelfde architect.
Openingstijden en missen
San Lorenzo is een kerk die in gebruik is. Tijdens de diensten is bezichtigen niet mogelijk. Voor bezoekers gelden deze tijden:
| Dag | Bezichtiging | Heilige mis |
|---|---|---|
| maandag t/m zaterdag | 9.00–12.00 en 15.30–18.00 uur | 8.00 en 18.30 uur |
| zon- en feestdagen | 15.30–18.00 uur ('s ochtends geen bezichtiging) | 9.30, 11.00, 12.00 en 18.30 uur |
Gratis toegang. Volgens de officiële website is de kerk op werkdagen open van 7.30 tot 12.00 en van 15.30 tot 19.00 uur; buiten de bezichtigingstijden is ze voorbehouden aan gebed. Stand oktober 2026, actuele tijden: sanlorenzo.torino.it.
Bezoek: rondleidingen, regels, tips
Rondleidingen ter plekke: vrijwilligers geven tijdens de bezichtigingstijden uitleg over de kerk, gratis en in het Italiaans. Sommigen spreken andere talen, maar dat is niet gegarandeerd. Aanmelden is volgens Turismo Torino niet meer nodig.
Pietre Vive: deze groep biedt eens per maand een gratis rondleiding door de kerk aan, met aandacht voor kunst en geloof. De data staan op hun sociale media (Instagram: pietrevive_torino).
Regels: groepen zijn beperkt tot 15 personen. Draag gepaste kleding. Selfies zijn niet toegestaan; gedraag je rustig tijdens gebed en mis.
Goed te combineren: San Lorenzo ligt midden tussen de bezienswaardigheden van Turijn. Direct ernaast liggen de Musei Reali en het Palazzo Madama, een paar minuten verder de Dom en het Quadrilatero Romano. Hoe je het centrum in één dag ziet, laat onze route Turijn in één dag zien.
Ligging en bereikbaarheid
San Lorenzo ligt aan de Piazza Castello, het centrale plein van de oude stad. De ingang is aan de Via Palazzo di Città 4, op de hoek met de Piazza Castello.
- Te voet: vanaf de stations Porta Nuova en Porta Susa is het telkens zo’n 2 kilometer, bijvoorbeeld via de Via Roma resp. de Via Garibaldi.
- Bus en tram: meerdere GTT-lijnen stoppen op de Piazza Castello en in de omgeving. Vervoerbewijzen en lijnen vind je op onze pagina over het openbaar vervoer in Turijn.
- Auto: het centrum ligt in de zone met beperkt verkeer (ZTL). Gebruik een van de parkeergarages aan de rand, bijvoorbeeld onder de Piazza Castello of de Piazza San Carlo.
- Hop-on Hop-off: alle drie de lijnen vertrekken vanaf de Piazza Castello, zie Hop-on Hop-off-bus Turijn.
Stadsrondleidingen met San Lorenzo
Voor San Lorenzo zelf heb je geen ticket nodig. Wil je de kerk beleven in samenhang met de Piazza Castello en de paleizen van de Savoyes, dan passen deze tours:
Highlightswandeling 2 uur
Wandeling in een kleine groep over de Piazza San Carlo en de Piazza Carignano naar de Piazza Castello met Palazzo Reale, Palazzo Madama en de kerk San Lorenzo; eindpunt bij de Mole Antonelliana. Talen volgens de aanbieder: Engels, Italiaans. Ontmoetingspunt: Piazza C.L.N., bij de fontein.
vanaf € 39,00
Details & boeken
Palazzo Reale + wandeling
Rondleiding door het Koninklijk Paleis met toegang, daarna een stadswandeling door het centrum, volgens de aanbieder ook naar San Lorenzo. Zo’n 3 uur, talen: Engels, Italiaans. Ontmoetingspunt: Piazzetta Reale 1.
vanaf € 79,90
Details & boeken
Rondleiding Palazzo Reale
Rondleiding van twee uur met toegang door de koninklijke vertrekken en de wapenkamer, direct naast San Lorenzo. Talen: Engels, Duits, Frans, Italiaans, Spaans.
vanaf € 59,00
Details & boekenBij alle drie de tours kun je volgens de aanbieder tot 24 uur van tevoren gratis annuleren. Of de kerk vanbinnen wordt bezocht, vermelden de aanbieders niet – het interieur kun je tijdens de openingstijden altijd gratis zelf bezoeken.
Torino Card: voor de musea rond San Lorenzo
San Lorenzo kost geen toegang, daarvoor heb je geen kaart nodig. Voor de buren loont ze wel: met de Torino + Piemonte Card bezoek je de Musei Reali met de kapel van de Lijkwade, het Palazzo Madama en het Museo della Sindone zonder verdere toegangsprijs.
Residenties van de Savoyes met de Royal Pass
San Lorenzo was de hofkerk van de Savoyes. Hun paleizen bezoek je met de Royal Pass: die is 96 uur geldig voor 16 residenties, waaronder de Musei Reali en het Palazzo Madama aan de Piazza Castello.
San Lorenzo Turijn: veelgestelde vragen
Nee, de toegang tot de Real Chiesa di San Lorenzo is gratis. Ook de uitleg van de vrijwilligers is kosteloos.
Maandag t/m zaterdag van 9.00 tot 12.00 en van 15.30 tot 18.00 uur, op zon- en feestdagen van 15.30 tot 18.00 uur. Tijdens de missen is bezichtigen niet mogelijk.
De theatijnerpater en architect Guarino Guarini. Hij kwam in 1666 naar Turijn, vanaf 1670 werd er naar zijn ontwerp gebouwd, op 12 mei 1680 droeg hij de eerste mis op.
Hij bestaat uit acht elkaar kruisende boogparen, dus 16 ribben, die een achtpuntige ster vormen met de achthoekige lantaarn in het midden. Tussen de ribben valt licht door ramen naar binnen. Tot de top is het 55 meter.
Guarini ontwierp wel een gevel, maar die werd nooit gebouwd. De kerk voegt zich in de rij huizen aan de Piazza Castello; van buiten zie je vooral de koepel.
Ze gaat terug op een gelofte: op 10 augustus 1557, de feestdag van de heilige Laurentius, won hertog Emanuele Filiberto bij San Quintino van de Fransen. Daarop werd de heilige een kerk beloofd.
Nee, alleen een kopie in de antisacristie, samen met de negatieven van Secondo Pia. Het origineel wordt in de Dom bewaard en alleen bij bijzondere tentoonstellingen getoond. In 1578 lag de Lijkwade echter inderdaad eerst in de toenmalige kerk San Lorenzo.
Nee. Beide zijn van Guarini, maar de kapel van de Lijkwade hoort bij de Musei Reali en is alleen met hun ticket toegankelijk. San Lorenzo is een zelfstandige kerk met gratis toegang.
De vrijwilligers ter plekke geven uitleg in het Italiaans, andere talen zijn niet gegarandeerd. Een aparte tour voor San Lorenzo bestaat niet bij de grote aanbieders; de highlightswandeling op deze pagina komt in het Engels of Italiaans langs de kerk.
Dat is niet nodig, want de toegang is gratis. De Torino + Piemonte Card loont voor de musea ernaast, zoals de Musei Reali en het Palazzo Madama.