Casa Maffei
Corso Montevecchio 50. Ontwerp van Antonio Vandone di Cortemiglia, gedateerd 1904. In de inventaris opgenomen als gebouw van historisch-artistieke waarde, door de Regione Piemonte genoemd als voorbeeld van de Turijnse liberty.
Stadswijk
Crocetta: de elegante woonwijk van Turijn met libertyhuizen
Ten zuidwesten van station Porta Nuova ligt de Crocetta: brede lanen, villa's en woonhuizen van rond 1900, volgens Turismo Torino de chicste markt van de stad en het Politecnico. Een wijk om rond te kijken en te slenteren, niet om af te vinken.
- Libertyhuizen aan de Corso Galileo Ferraris, de Corso Montevecchio en in de Via Vico
- Mercato della Crocetta: mode, schoenen en levensmiddelen aan de Largo Cassini
- De GAM, het museum voor moderne kunst, aan de rand van de wijk
- Rustige woonwijk – heel anders dan uitgaanswijk San Salvario
vanaf€ 10,00per persoon
GAM-ticket boekenBoeken via GetYourGuide
Waar ligt de Crocetta?
De Crocetta ligt ten zuidwesten van station Porta Nuova. In het noorden loopt de wijk tot aan de Corso Vittorio Emanuele II, in het oosten vormt het spoor de grens, en daarachter begint San Salvario. Naar het zuiden en westen strekt de wijk zich uit tot de Corso Castelfidardo en de Corso Mediterraneo.
Bestuurlijk hoort de Crocetta bij de Circoscrizione 1 „Centro – Crocetta”, dus bij hetzelfde stadsdeel als de binnenstad. Turismo Torino noemt het een van de chicste wijken van de stad en tegelijk een centrum van universiteit en innovatie, met jugendstilpanden langs de lanen.
Het oudste deel in het noorden, vlak bij de Corso Vittorio Emanuele II, is de Borgo San Secondo met de kerk San Secondo uit 1867. Het hart van de Crocetta, met de markt aan de Largo Cassini en de parochiekerk, ligt verder naar het zuiden.
De belangrijkste assen voor bezoekers:
- Corso Galileo Ferraris: de grote laan met villa's en libertyhuizen; op de hoek met de Via Magenta staat de GAM.
- Corso Montevecchio en Corso Trieste: rustige woonstraten; op hun kruising met de Corso Galileo Ferraris staat het monument voor Galileo Ferraris.
- Corso De Gasperi en Largo Cassini: hier ligt de Mercato della Crocetta.
- Corso Duca degli Abruzzi: zetel van het Politecnico.
Grote bezienswaardigheden zoals in de oude stad vind je hier niet. De Crocetta is de moeite waard voor een wandeling langs gevels, een marktbezoek in de ochtend en als contrast met de bezienswaardigheden in de binnenstad.
Geschiedenis: van dorp bij de kerk tot villawijk
De wijk dankt haar naam aan de kerk „alla Crocetta”. Volgens een Turijnse stadsgids uit de 19e eeuw, die MuseoTorino heeft gedigitaliseerd, liet Maddalena Gropella da Soncino in 1588 een kapel bouwen ter ere van de Madonna delle Grazie. In 1617 droeg hertog Carlo Emanuele I haar over aan de trinitariërs, en kardinaal Maurizio di Savoia legde datzelfde jaar de eerste steen voor de kerk. In 1621 trokken de trinitariërs erin, in 1728 werd de kerk een parochie. De plek lag toen buiten de stad: dezelfde gids beschrijft hoe je vanaf het einde van de Corso Principe Umberto „in een paar minuten” bij de Borgo della Crocetta kwam.
Tot het einde van de 18e eeuw was de omgeving akkerland. In de 19e eeuw ontstond aan de Corso Vittorio Emanuele II de Borgo San Secondo met een regelmatig stratenraster. Tussen 1875 en 1900 werden de blokken tussen Corso Vittorio Emanuele II, Corso Re Umberto, Corso Stati Uniti en Corso Duca degli Abruzzi planmatig met villa's bebouwd.
De beslissende impuls kwam in de 20e eeuw. De Piazza d’Armi, het exercitieterrein, werd in 1904 verplaatst. Op de vrijgekomen grond verrees volgens het bestemmingsplan van Giovanni Chevalley, goedgekeurd in 1912, een nieuwe wijk met ronde pleinen en diagonale straten. Er kwamen huurpanden voor de betere klasse en, tussen Corso Montevecchio, Corso Galileo Ferraris, Corso Trento, Corso Arimondi en Corso Duca degli Abruzzi, een geplande villawijk waarvan de percelen in de jaren 1920 werden verkaveld.
De huidige parochiekerk, de Beata Vergine delle Grazie in de Via Marco Polo 8, werd in 1887 gebouwd naar ontwerp van Ferrari d’Orsara in neomiddeleeuwse stijl. In de wijk heet ze gewoon „la Crocetta”.
Zo burgerlijk als ze nu lijkt, is de Crocetta nooit geweest. In de Via Pigafetta staan arbeiderswoningen die vermoutproducent Martini & Rossi in 1889 liet bouwen, en coöperatieve woonhuizen van Pietro Fenoglio uit de jaren 1903 tot 1909 – meer daarover in het deel over de libertygebouwen.
Liberty in de Crocetta: huizen met adres en architect
„Liberty” is de Italiaanse naam voor de jugendstil. Turijn was rond 1900 een van de centra ervan. De Regione Piemonte noemt als voorbeelden het Palazzo Maffei aan de Corso Montevecchio 50 en meerdere huizen aan de Corso Galileo Ferraris en de Corso Re Umberto, herkenbaar aan smeedijzer, glas-in-loodramen en bloemmotieven.
De volgende gebouwen staan in de inventaris „Beni Culturali Ambientali nel Comune di Torino” uit 1984, die MuseoTorino digitaal beschikbaar stelt. Adres, architect en jaartal komen daaruit. Bijna allemaal zijn het woonhuizen in privébezit: je bekijkt ze alleen van buiten, loop dus geen portalen of tuinen in.
Libertygebouwen in een oogopslag
Ongeveer gesorteerd in de volgorde van onze wandeling verderop. Bouwjaar volgens de inventaris uit 1984.
Galileo Ferraris-monument
Corso Montevecchio / Corso Trieste / Corso Galileo Ferraris. Werk van beeldhouwer Luigi Contratti uit 1903, door de inventaris zijn meesterwerk genoemd. Het eert de natuurkundige en ingenieur Galileo Ferraris, naar wie ook de laan is vernoemd.
Villa Frassati
Corso Galileo Ferraris 70, hoek Corso Trento. Gebouwd in 1916 door Giuseppe Momo. Een van de villa's die het beeld van de Corso bepalen.
Casa Gamna
Corso Galileo Ferraris 78, hoek Corso Einaudi. Michele Frapolli, 1905. Volgens de inventaris typerend voor de florale stijl van het begin van de 20e eeuw.
Villa Rignon
Corso Galileo Ferraris / Corso Einaudi / Via Vico. Geen liberty, maar ouder: het woongedeelte van een boerderij uit de 18e eeuw – een overblijfsel uit de tijd dat hier nog akkers lagen.
Casa Avezzano
Via Vico 2. Pietro Betta, 1912. De inventaris noemt het een belangrijk voorbeeld van liberty in de stijl van Josef Hoffmann, dus geometrischer en strenger dan de florale huizen.
Via Cassini 21
Woonhuis van Michele Frapolli uit 1911, volgens de inventaris een typisch voorbeeld van geometrische liberty met eclectische trekken. Vlak bij de markt.
Via Vespucci 39
Woonhuis van E. Ballatore di Rosana, 1911, eveneens in „Hoffmann-liberty”.
Bagni pubblici
Via Da Verrazzano / Via Dego. Openbaar badhuis van de stad, na 1908 ontworpen door stadsarchitect Dolza. Liberty voor iedereen: een functioneel gebouw met jugendstilgevel.
Fenoglio-woonhuizen
Via Polo 35 en 37, Via Pigafetta 6 en 12. Coöperatieve woonhuizen van Pietro Fenoglio, 1903 tot 1909. Fenoglio is de bekendste libertyarchitect van Turijn.
Huizen van Martini & Rossi
Via Pigafetta 44–48, Via Da Verrazzano 41 en 43. Arbeiderswoningen van Camillo Riccio uit 1889, geen liberty, maar wel deel van de geschiedenis van de Turijnse vermout.
Corso Re Umberto 65/67
Hoek Corso Sommeiller / Via Governolo. Woonhuis uit 1911, volgens de inventaris een belangrijk voorbeeld van de florale stijl van het begin van de 20e eeuw. Aan de oostrand van de Crocetta, vlak bij het spoor.
De beroemdste libertyhuizen staan in Cit Turin
Kom je speciaal voor de jugendstil naar Turijn, weet dan: de bekendste gebouwen, zoals de Casa Fenoglio-La Fleur in de Via Principi d’Acaja 11 uit 1902, door de inventaris het meesterwerk van Fenoglio genoemd, staan niet in de Crocetta maar in de wijk Cit Turin ten noordwesten van Porta Susa. De Crocetta is de rustigere tegenhanger: minder pronkgevels, maar hele straten uit de tijd rond 1900. Voor Cit Turin bestaan rondleidingen langs de liberty; een ervan vind je hieronder.
Mercato della Crocetta: de modemarkt van Turijn
De Mercato della Crocetta is voor veel Turijners de reden om überhaupt naar de Crocetta te gaan. De kraampjes lopen van de Largo Cassini via de Via Marco Polo tot de Vicolo Crocetta en langs de Corso De Gasperi. Turismo Torino noemt het de chicste markt van de stad.
Volgens de stad Turijn heeft de markt zo'n eeuw geschiedenis. Hij staat bekend om kleding, schoenen en accessoires; de stad noemt de omliggende wijk een echte modewijk. Daarnaast vind je levensmiddelen en bijouterie.
Goed om te weten:
- De markten van Turijn zijn van maandag tot en met zaterdag, op zondag niet. Vaste tijden voor de Crocetta publiceert de stad niet op haar website; actuele informatie vind je in de app Torino Mercati, waarnaar Turismo Torino verwijst.
- Kom het liefst 's ochtends.
- Volgens de stad ligt de markt „naast veel adressen voor goede smaak”: rond de Largo Cassini vind je levensmiddelenzaken en cafés. Afzonderlijke winkels raden we bewust niet aan, omdat het aanbod vaak wisselt.
Aan de Largo Cassini 7 staat trouwens het voormalige Convalescenziario Crocetta uit 1880, een herstellingsoord. Het pleintje zelf met zijn huizen staat in de inventaris van 1984 als waardevol ensemble.
Hou je van markten, dan vind je de grote tegenhanger in de oude stad: de markt van Porta Palazzo, volgens de stad Turijn de grootste openluchtmarkt van Europa.
Politecnico en GAM: universiteit en moderne kunst
Politecnico di Torino. De technische universiteit heeft haar wortels in de Scuola di Applicazione per gli Ingegneri uit 1859; als Regio Politecnico bestaat ze sinds 1906. Lange tijd zat ze in het Castello del Valentino in San Salvario, dat nog altijd van haar is. In november 1958 opende het grote complex aan de Corso Duca degli Abruzzi 24, ontworpen door Giovanni Muzio en Cesare Bairati. Sindsdien bepalen studenten het beeld van de wijk; later kwam de uitbreiding tot de „Cittadella Politecnica” erbij. Het terrein is een universiteitscampus, geen museum.
Volgens Turismo Torino liggen tegenover het Politecnico de Giardini del Fante, waar de blauwe regen in het voorjaar paars bloeit. Aan de Corso Mediterraneo staat de Igloo-fontein van Mario Merz: een iglovorm van stenen platen met neonlicht dat de windrichtingen aangeeft.
GAM – Galleria Civica d’Arte Moderna e Contemporanea. Aan de noordrand van de wijk, in de Via Magenta 31 op de hoek met de Corso Galileo Ferraris, toont de GAM schilderkunst, beeldhouwwerk, fotografie en videokunst van de 19e eeuw tot nu. Turijn was de eerste stad van Italië met een openbare collectie moderne kunst. Het museumgebouw uit de jaren 1950 gaat terug op een wedstrijdontwerp van Goffredo Bassi en Carlo Boschetti.
- Open dinsdag tot en met zondag 10.00–18.00 uur, kassa tot 17.00 uur, op maandag gesloten.
- Officiële toegangsprijs € 10, met korting € 8, tot 18 jaar gratis.
- Met de Torino + Piemonte Card is de toegang gratis.
Meer musea vind je in ons overzicht musea in Turijn. Ben je op een maandag in de stad, dan helpt de lijst met musea die op maandag open zijn. Turismo Torino rekent bovendien de OGR tot dit stadsdeel: de vroegere reparatiewerkplaatsen van de spoorwegen, nu een centrum voor cultuur en innovatie.
Crocetta of San Salvario? Het verschil
Beide wijken grenzen aan station Porta Nuova en worden alleen door het spoor gescheiden. Toch voelen ze totaal verschillend aan.
| Crocetta | San Salvario | |
|---|---|---|
| Ligging | ten westen van het spoor, ten zuidwesten van Porta Nuova | ten oosten van het spoor, tussen Porta Nuova en de Po |
| Stadsdeel | Circoscrizione 1 (Centro – Crocetta) | Circoscrizione 8 |
| Karakter | rustige, welgestelde woonwijk met lanen en villa's | dichtbebouwde oude wijk, multicultureel, 's avonds druk |
| Architectuur | libertyhuizen en villa's rond 1900, plannen uit 1912 | huurpanden uit de 19e eeuw, synagoge, Waldenzenkerk |
| Overdag | Mercato della Crocetta, GAM, wandeling | Parco del Valentino, Castello, botanische tuin |
| 's Avonds | eerder stil | aperitivo en nachtleven rond de Largo Saluzzo |
Onze tip: 's ochtends markt en libertyhuizen in de Crocetta, 's middags via Porta Nuova naar het Valentinopark en 's avonds een aperitivo in San Salvario.
Wandeling: van Porta Nuova door de Crocetta
Een rondwandeling voor een ochtend, het liefst op een doordeweekse dag of zaterdag, als er markt is. Wil je naar de GAM, denk dan aan de sluitingsdag op maandag.
Porta Nuova en Via Sacchi
Vanaf station Porta Nuova loop je aan de westkant de Via Sacchi in. Tussen de Via Magenta en de Corso Sommeiller staan woon- en winkelpanden uit de late 19e en vroege 20e eeuw op een rij.
GAM in de Via Magenta
Via de Via Magenta kom je bij de GAM op de hoek met de Corso Galileo Ferraris. Wil je het museum in, dan is dit het goede moment.
Corso Galileo Ferraris en Corso Montevecchio
Volg de laan naar het zuiden tot het Galileo Ferraris-monument uit 1903. Aan de Corso Montevecchio 50 staat de Casa Maffei.
Villa Frassati en Casa Gamna
Verder over de Corso Galileo Ferraris: nr. 70 is de Villa Frassati uit 1916, nr. 78 op de hoek met de Corso Einaudi de Casa Gamna uit 1905.
Via Vico en Via Cassini
In de Via Vico zie je de resten van de Villa Rignon en op nr. 2 de Casa Avezzano. Van daar is het niet ver naar de Via Cassini 21.
Mercato della Crocetta
Aan de Largo Cassini en langs de Corso De Gasperi sta je midden op de markt. Vlak ernaast staat in de Via Marco Polo 8 de kerk Beata Vergine delle Grazie uit 1887.
Via Polo en Via Pigafetta
Wil je nog verder lopen, ga dan naar de coöperatieve woonhuizen van Fenoglio in de Via Polo en de Via Pigafetta en naar de huizen van Martini & Rossi verderop in de Via Pigafetta.
Politecnico en terugweg
Tot slot kom je bij het Politecnico aan de Corso Duca degli Abruzzi. Terug naar het centrum ga je met bus of tram, of je loopt naar de metro aan de Corso Vittorio Emanuele II.
Tickets en tours rond de Crocetta
Een aparte rondleiding alleen door de Crocetta hebben we bij de grote aanbieders niet gevonden. Voor de wijk heb je die ook niet nodig: de huizen zie je vanaf de straat. Zinvol zijn het GAM-ticket en, als jugendstil je enthousiast maakt, een libertywandeling in Cit Turin.
Toegangsbewijs GAM
Officieel ticket van de Fondazione Torino Musei voor het museum voor moderne kunst in de Via Magenta 31, één dag geldig, inclusief tijdelijke tentoonstellingen. Op maandag gesloten.
vanaf € 10,00
Details & boeken
Libertywandeling met koffie
Wandeling van twee uur langs de Turijnse jugendstil, onder meer naar de Casa Fenoglio-La Fleur en het Villino Raby in Cit Turin, met koffiepauze in een traditioneel café. Startpunt bij metrostation Principi d’Acaja. Talen: Engels, Spaans, Italiaans, Frans.
vanaf € 79,00
Details & boekenBij beide aanbiedingen kun je volgens de aanbieder tot 24 uur van tevoren gratis annuleren. Meer rondleidingen vind je bij onze stadsrondleidingen in Turijn.
Naar de Crocetta
- Te voet: vanaf station Porta Nuova ben je in een paar minuten in de Borgo San Secondo; de GAM en de Corso Galileo Ferraris liggen op loopafstand. Naar de markt aan de Largo Cassini is het een langere wandeling.
- Metro: de lijn Fermi–Bengasi stopt aan de noordrand van de wijk bij station Re Umberto (Corso Vittorio Emanuele II / Corso Re Umberto) en bij Porta Nuova. Voor het zuiden van de Crocetta stap je over op bus of tram.
- Vervoerbewijs: een City 100-ticket is 100 minuten geldig in bus en tram en voor één metrorit. Het kost € 1,90 digitaal en € 2,00 op papier. Contactloos betalen met je bankpas kan ook (Tap&Go).
- Auto: de Crocetta is een woonwijk met weinig parkeerplekken. Wat je moet weten over parkeerzones en de ZTL in Turijn, lees je op onze pagina autorijden en parkeren in Turijn.
Alle tickets en tarieven voor bus, tram en metro vind je op onze pagina over het openbaar vervoer in Turijn. Meer over Porta Nuova en Porta Susa lees je bij de stations in Turijn.
Met de Torino Card naar de Crocetta
De wijk zelf kost niets: straten, markt en gevels zijn gratis. Met de Torino + Piemonte Card is de toegang tot de GAM gratis, anders betaal je normaal € 10. De kaart loont als je op dezelfde dag nog andere musea in de binnenstad bezoekt. De Royal Pass omvat de GAM niet – die is bedoeld voor de residenties van het Huis Savoye. Welke kaart bij je past, zie je in onze vergelijking Torino Card vs. Royal Pass.
Crocetta: veelgestelde vragen
Ten zuidwesten van station Porta Nuova, ten westen van het spoor en ten zuiden van de Corso Vittorio Emanuele II. De wijk hoort bij de Circoscrizione 1 „Centro – Crocetta”.
Van de kerk „alla Crocetta”. Die gaat terug op een kapel uit 1588; in 1617 werd de eerste steen gelegd voor de kerk, die door de trinitariërs werd beheerd. De huidige parochiekerk Beata Vergine delle Grazie in de Via Marco Polo dateert uit 1887.
Vooral aan de Corso Galileo Ferraris (Villa Frassati nr. 70, Casa Gamna nr. 78), aan de Corso Montevecchio 50 (Casa Maffei), in de Via Vico 2 (Casa Avezzano) en in de Via Cassini 21. Het zijn privéhuizen die je alleen van buiten kunt bekijken.
De markten van Turijn zijn van maandag tot en met zaterdag, op zondag niet. Vaste tijden voor de Crocetta publiceert de stad niet op haar website; actuele informatie staat in de app Torino Mercati. Ga het liefst 's ochtends.
De markt staat bekend om kleding, schoenen en accessoires; daarnaast zijn er levensmiddelen en bijouterie. Hij ligt aan de Largo Cassini, in de Via Marco Polo, in de Vicolo Crocetta en aan de Corso De Gasperi.
Beide liggen bij station Porta Nuova, maar aan verschillende kanten van het spoor. De Crocetta is een rustige, welgestelde woonwijk met villa's en libertyhuizen. San Salvario is dichter bebouwd, multicultureel en 's avonds een van de uitgaanswijken van Turijn.
De zetel aan de Corso Duca degli Abruzzi 24 is een universiteitscampus en geen museum; de gevel en de omgeving zie je vanaf de straat. Het gebouw van Giovanni Muzio en Cesare Bairati werd in november 1958 geopend.
Dinsdag tot en met zondag van 10.00 tot 18.00 uur, kassa sluit om 17.00 uur, op maandag gesloten. De officiële toegangsprijs is € 10, met korting € 8, tot 18 jaar is de toegang gratis. Met de Torino + Piemonte Card betaal je niets.
Vanaf station Porta Nuova te voet of met de metro tot Re Umberto aan de Corso Vittorio Emanuele II. Voor de markt en het zuiden van de wijk neem je daar bus of tram, of je loopt nog een stukje verder.