Casa Maffei
Corso Montevecchio 50. Projekt Antonia Vandonego di Cortemiglia z 1904 roku. W inwentarzu ujęta jako budynek o wartości historyczno-artystycznej, Regione Piemonte wymienia ją jako przykład turyńskiej secesji.
Dzielnica
Crocetta: elegancka dzielnica mieszkaniowa Turynu z secesyjnymi kamienicami
Na południowy zachód od dworca Porta Nuova leży Crocetta: szerokie aleje, wille i kamienice z czasów około 1900 roku, według Turismo Torino najelegantszy targ w mieście i Politecnico. Dzielnica do oglądania i spacerowania, a nie do odhaczania punktów z listy.
- Secesyjne kamienice przy Corso Galileo Ferraris, Corso Montevecchio i Via Vico
- Mercato della Crocetta: moda, buty i żywność przy Largo Cassini
- GAM, galeria sztuki nowoczesnej, na skraju dzielnicy
- Spokojna dzielnica mieszkaniowa – zupełnie inna niż rozrywkowe San Salvario
od10,00 €za osobę
Zarezerwuj bilet do GAMRezerwacja przez GetYourGuide
Gdzie leży Crocetta?
Crocetta leży na południowy zachód od dworca Porta Nuova. Na północy sięga do Corso Vittorio Emanuele II, na wschodzie granicę wyznaczają tory kolejowe, za którymi zaczyna się San Salvario. Na południu i zachodzie dzielnica ciągnie się aż do Corso Castelfidardo i Corso Mediterraneo.
Administracyjnie Crocetta należy do Circoscrizione 1 „Centro – Crocetta”, czyli do tego samego okręgu co centrum miasta. Turismo Torino nazywa ją jedną z najelegantszych dzielnic miasta, a zarazem ośrodkiem uniwersyteckim i innowacyjnym, z secesyjnymi budynkami przy alejach.
Najstarsza część na północy, w pobliżu Corso Vittorio Emanuele II, to Borgo San Secondo z kościołem San Secondo z 1867 roku. Serce Crocetty z targiem przy Largo Cassini i kościołem parafialnym leży dalej na południe.
Najważniejsze osie dla odwiedzających:
- Corso Galileo Ferraris: wielka aleja z willami i secesyjnymi kamienicami, na rogu Via Magenta stoi GAM.
- Corso Montevecchio i Corso Trieste: spokojne ulice mieszkaniowe, na ich skrzyżowaniu z Corso Galileo Ferraris stoi pomnik Galilea Ferrarisa.
- Corso De Gasperi i Largo Cassini: tu odbywa się Mercato della Crocetta.
- Corso Duca degli Abruzzi: siedziba Politecnico.
Wielkich zabytków jak na starym mieście tu nie ma. Do Crocetty warto przyjść na spacer wzdłuż fasad, przedpołudniową wizytę na targu i dla kontrastu z atrakcjami centrum.
Historia: od wioski przy kościele do dzielnicy willowej
Nazwa dzielnicy pochodzi od kościoła „alla Crocetta”. Według XIX-wiecznego przewodnika po Turynie, zdigitalizowanego przez MuseoTorino, Maddalena Gropella da Soncino w 1588 roku ufundowała kaplicę ku czci Madonna delle Grazie. W 1617 roku książę Karol Emanuel I przekazał ją trynitarzom, a kardynał Maurycy Sabaudzki w tym samym roku położył kamień węgielny pod kościół. W 1621 roku wprowadzili się trynitarze, w 1728 roku kościół stał się parafią. Miejsce leżało wtedy za miastem: ten sam przewodnik opisuje, jak z końca Corso Principe Umberto „w kilka minut” dochodzi się do Borgo della Crocetta.
Do końca XVIII wieku były tu pola uprawne. W XIX wieku przy Corso Vittorio Emanuele II powstało Borgo San Secondo z regularną siatką ulic. W latach 1875–1900 kwartały między Corso Vittorio Emanuele II, Corso Re Umberto, Corso Stati Uniti i Corso Duca degli Abruzzi zabudowano według planu willami.
Decydujący impuls przyniósł XX wiek. Piazza d’Armi, plac musztry, przeniesiono w 1904 roku. Na zwolnionym terenie według planu zabudowy Giovanniego Chevalleya, zatwierdzonego w 1912 roku, powstała nowa dzielnica z okrągłymi placami i ukośnymi ulicami. Zbudowano kamienice czynszowe o wyższym standardzie, a między Corso Montevecchio, Corso Galileo Ferraris, Corso Trento, Corso Arimondi i Corso Duca degli Abruzzi zaplanowany kwartał willowy, którego działki wydzielono w latach 20. XX wieku.
Dzisiejszy kościół parafialny, Beata Vergine delle Grazie przy Via Marco Polo 8, powstał w 1887 roku według projektu Ferrariego d’Orsary w stylu neośredniowiecznym. W dzielnicy mówi się na niego po prostu „la Crocetta”.
Crocetta nigdy nie była aż tak mieszczańska, jak wygląda dziś. Przy Via Pigafetta stoją domy robotnicze, które producent wermutu Martini & Rossi zbudował w 1889 roku, oraz spółdzielcze kamienice Pietra Fenoglia z lat 1903–1909 – więcej o nich w części o budynkach secesyjnych.
Secesja w Crocetcie: kamienice z adresem i architektem
„Liberty” to włoska nazwa secesji. Około 1900 roku Turyn był jednym z jej ośrodków. Regione Piemonte podaje jako przykłady Palazzo Maffei przy Corso Montevecchio 50 oraz kilka kamienic przy Corso Galileo Ferraris i Corso Re Umberto, rozpoznawalnych po kutym żelazie, kolorowych witrażach i motywach roślinnych.
Poniższe budynki są ujęte w inwentarzu „Beni Culturali Ambientali nel Comune di Torino” z 1984 roku, udostępnionym cyfrowo przez MuseoTorino. Adres, architekt i rok pochodzą stamtąd. Prawie wszystkie to prywatne domy mieszkalne: oglądasz je tylko z zewnątrz, nie wchodź do bram ani ogrodów.
Budynki secesyjne w skrócie
Mniej więcej w kolejności naszego spaceru opisanego niżej. Rok budowy według inwentarza z 1984 roku.
Pomnik Galilea Ferrarisa
Corso Montevecchio / Corso Trieste / Corso Galileo Ferraris. Dzieło rzeźbiarza Luigiego Contrattiego z 1903 roku, w inwentarzu określone jako jego arcydzieło. Upamiętnia fizyka i inżyniera Galilea Ferrarisa, od którego nazwiska pochodzi też nazwa alei.
Villa Frassati
Corso Galileo Ferraris 70, róg Corso Trento. Zbudowana w 1916 roku przez Giuseppe Momo. Jedna z willi, które nadają aleji charakter.
Casa Gamna
Corso Galileo Ferraris 78, róg Corso Einaudi. Michele Frapolli, 1905. Według inwentarza typowa dla stylu floralnego początku XX wieku.
Villa Rignon
Corso Galileo Ferraris / Corso Einaudi / Via Vico. To nie secesja, lecz coś starszego: część mieszkalna XVIII-wiecznego gospodarstwa – pozostałość z czasów, gdy były tu jeszcze pola.
Casa Avezzano
Via Vico 2. Pietro Betta, 1912. Inwentarz nazywa ją ważnym przykładem secesji w stylu Josefa Hoffmanna, czyli bardziej geometrycznej i surowej niż kamienice floralne.
Via Cassini 21
Kamienica Michelego Frapollego z 1911 roku, według inwentarza typowy przykład geometrycznej secesji z cechami eklektycznymi. Tuż obok targu.
Via Vespucci 39
Kamienica E. Ballatorego di Rosana z 1911 roku, również w stylu „secesji hoffmannowskiej”.
Bagni pubblici
Via Da Verrazzano / Via Dego. Miejska łaźnia publiczna zaprojektowana po 1908 roku przez architekta miejskiego Dolzę. Secesja dla wszystkich: budynek użytkowy z secesyjną fasadą.
Kamienice Fenoglia
Via Polo 35 i 37, Via Pigafetta 6 i 12. Spółdzielcze kamienice Pietra Fenoglia z lat 1903–1909. Fenoglio to najbardziej znany architekt secesji w Turynie.
Domy Martini & Rossi
Via Pigafetta 44–48, Via Da Verrazzano 41 i 43. Domy robotnicze Camilla Riccia z 1889 roku – nie secesja, ale część historii turyńskiego wermutu.
Corso Re Umberto 65/67
Róg Corso Sommeiller / Via Governolo. Kamienica z 1911 roku, według inwentarza ważny przykład stylu floralnego początku XX wieku. Na wschodnim skraju Crocetty, blisko torów.
Najsłynniejsze secesyjne kamienice stoją w Cit Turin
Jeśli przyjeżdżasz do Turynu specjalnie dla secesji, wiedz, że najbardziej znane budynki, np. Casa Fenoglio-La Fleur przy Via Principi d’Acaja 11 z 1902 roku, którą inwentarz nazywa arcydziełem Fenoglia, nie stoją w Crocetcie, lecz w dzielnicy Cit Turin na północny zachód od Porta Susa. Crocetta jest jej spokojniejszym odpowiednikiem: mniej okazałych fasad, za to całe ciągi ulic z czasów około 1900 roku. Po Cit Turin organizowane są spacery z przewodnikiem śladami secesji, jeden z nich znajdziesz niżej.
Mercato della Crocetta: turyński targ z modą
Mercato della Crocetta to powód, dla którego wielu turyńczyków w ogóle przyjeżdża do Crocetty. Stragany ciągną się od Largo Cassini przez Via Marco Polo aż do Vicolo Crocetta i wzdłuż Corso De Gasperi. Turismo Torino nazywa go najelegantszym targiem w mieście.
Według miasta Turyn targ ma około stu lat historii. Znany jest z odzieży, butów i dodatków, a okolicę miasto określa jako prawdziwą dzielnicę mody. Są tu też żywność i biżuteria sztuczna.
Warto wiedzieć:
- Targi w Turynie odbywają się od poniedziałku do soboty, w niedziele nie. Stałych godzin dla Crocetty miasto nie publikuje na swojej stronie; aktualne informacje znajdziesz w aplikacji Torino Mercati, do której odsyła Turismo Torino.
- Najlepiej przyjdź przed południem.
- Według miasta targ leży „obok wielu adresów dobrego smaku”: wokół Largo Cassini znajdziesz sklepy spożywcze i kawiarnie. Konkretnych sklepów celowo nie polecamy, bo oferta często się zmienia.
Przy Largo Cassini 7 stoi zresztą dawne Convalescenziario Crocetta z 1880 roku, dom dla ozdrowieńców. Sam mały plac z kamienicami figuruje w inwentarzu z 1984 roku jako wartościowy zespół.
Miłośnicy targów znajdą jego wielkie przeciwieństwo na starym mieście: targ Porta Palazzo, według miasta Turyn największy targ pod gołym niebem w Europie.
Politecnico i GAM: uczelnia i sztuka nowoczesna
Politecnico di Torino. Politechnika wywodzi się ze Scuola di Applicazione per gli Ingegneri z 1859 roku, jako Regio Politecnico istnieje od 1906 roku. Przez długi czas mieściła się w Castello del Valentino w San Salvario, które do dziś do niej należy. W listopadzie 1958 roku otwarto duży kompleks przy Corso Duca degli Abruzzi 24, zaprojektowany przez Giovanniego Muzia i Cesarego Bairatiego. Od tego czasu dzielnicę kształtują studenci; później doszła rozbudowa w „Cittadella Politecnica”. Teren to kampus uczelni, a nie muzeum.
Według Turismo Torino naprzeciwko Politecnico leżą Giardini del Fante, gdzie wiosną na fioletowo kwitną glicynie. Przy Corso Mediterraneo stoi fontanna Igloo Maria Merza: forma igloo z kamiennych płyt z neonem wskazującym strony świata.
GAM – Galleria Civica d’Arte Moderna e Contemporanea. Na północnym skraju dzielnicy, przy Via Magenta 31, róg Corso Galileo Ferraris, GAM pokazuje malarstwo, rzeźbę, fotografię i sztukę wideo od XIX wieku do dziś. Turyn był pierwszym miastem we Włoszech z publiczną kolekcją sztuki nowoczesnej. Budynek muzeum z lat 50. XX wieku powstał na podstawie projektu konkursowego Goffreda Bassiego i Carla Boschettiego.
- Otwarte od wtorku do niedzieli 10:00–18:00, kasa do 17:00, w poniedziałki zamknięte.
- Oficjalny bilet 10 €, ulgowy 8 €, do 18 lat bezpłatnie.
- Z Torino + Piemonte Card wstęp jest bezpłatny.
Więcej muzeów znajdziesz w naszym przeglądzie muzea w Turynie. Jeśli zwiedzasz w poniedziałek, przyda ci się lista muzeów otwartych w poniedziałki. Turismo Torino zalicza do tej części miasta także OGR: dawne warsztaty naprawcze kolei, dziś centrum kultury i innowacji.
Crocetta czy San Salvario? Różnice
Obie dzielnice graniczą z dworcem Porta Nuova i dzielą je tylko tory. Mimo to mają zupełnie inny klimat.
| Crocetta | San Salvario | |
|---|---|---|
| Położenie | na zachód od torów, na południowy zachód od Porta Nuova | na wschód od torów, między Porta Nuova a Padem |
| Okręg | Circoscrizione 1 (Centro – Crocetta) | Circoscrizione 8 |
| Charakter | spokojna, elegancka dzielnica mieszkaniowa z alejami i willami | gęsta zabudowa ze starymi kamienicami, wielokulturowa, wieczorem tłoczna |
| Architektura | secesyjne kamienice i wille z około 1900 roku, plany z 1912 roku | XIX-wieczne kamienice czynszowe, synagoga, kościół waldensów |
| W dzień | Mercato della Crocetta, GAM, spacer | Parco del Valentino, Castello, ogród botaniczny |
| Wieczorem | raczej cicho | Aperitivo i życie nocne wokół Largo Saluzzo |
Nasza rada: przed południem targ i secesyjne kamienice w Crocetcie, po południu przez Porta Nuova do parku Valentino, a wieczorem na Aperitivo do San Salvario.
Spacer: od Porta Nuova przez Crocettę
Trasa na przedpołudnie, najlepiej w dzień powszedni lub w sobotę, gdy działa targ. Jeśli planujesz GAM, pamiętaj, że w poniedziałki jest zamknięta.
Porta Nuova i Via Sacchi
Z dworca Porta Nuova wychodzisz po zachodniej stronie na Via Sacchi. Między Via Magenta a Corso Sommeiller ciągną się kamienice mieszkalne i handlowe z końca XIX i początku XX wieku.
GAM przy Via Magenta
Via Magenta dojdziesz do GAM na rogu Corso Galileo Ferraris. Jeśli chcesz zajrzeć do muzeum, to dobry moment.
Corso Galileo Ferraris i Corso Montevecchio
Idź aleją na południe do pomnika Galilea Ferrarisa z 1903 roku. Przy Corso Montevecchio 50 stoi Casa Maffei.
Villa Frassati i Casa Gamna
Dalej Corso Galileo Ferraris: pod nr 70 Villa Frassati z 1916 roku, pod nr 78 na rogu Corso Einaudi Casa Gamna z 1905 roku.
Via Vico i Via Cassini
Przy Via Vico zobaczysz pozostałości Villa Rignon, a pod nr 2 Casa Avezzano. Stamtąd niedaleko do Via Cassini 21.
Mercato della Crocetta
Przy Largo Cassini i wzdłuż Corso De Gasperi jesteś w samym środku targu. Tuż obok, przy Via Marco Polo 8, stoi kościół Beata Vergine delle Grazie z 1887 roku.
Via Polo i Via Pigafetta
Jeśli masz ochotę iść dalej, dojdź do spółdzielczych kamienic Fenoglia przy Via Polo i Via Pigafetta oraz do domów Martini & Rossi dalej przy Via Pigafetta.
Politecnico i powrót
Na koniec dochodzisz do Politecnico przy Corso Duca degli Abruzzi. Do centrum wrócisz autobusem lub tramwajem albo pieszo do metra przy Corso Vittorio Emanuele II.
Bilety i wycieczki w okolicy Crocetty
Osobnego oprowadzania tylko po Crocetcie nie znaleźliśmy u dużych dostawców. Do tej dzielnicy go zresztą nie potrzebujesz: kamienice widać z ulicy. Przydatne są bilet do GAM oraz, jeśli pasjonuje cię secesja, spacer śladami secesji w Cit Turin.
Bilet wstępu do GAM
Oficjalny bilet Fondazione Torino Musei do galerii sztuki nowoczesnej przy Via Magenta 31, ważny jeden dzień, z wystawami czasowymi. W poniedziałki zamknięte.
od 10,00 €
Szczegóły i rezerwacja
Spacer secesyjny z kawą
Dwugodzinny spacer śladami turyńskiej secesji, m.in. do Casa Fenoglio-La Fleur i Villino Raby w Cit Turin, z przerwą na kawę w tradycyjnej kawiarni. Zbiórka przy stacji metra Principi d’Acaja. Języki: angielski, hiszpański, włoski, francuski.
od 79,00 €
Szczegóły i rezerwacjaW obu przypadkach według dostawcy możliwe jest bezpłatne anulowanie do 24 godzin wcześniej. Więcej spacerów z przewodnikiem znajdziesz w wycieczkach po Turynie.
Dojazd do Crocetty
- Pieszo: z dworca Porta Nuova w kilka minut dojdziesz do Borgo San Secondo, GAM i Corso Galileo Ferraris są w zasięgu spaceru. Do targu przy Largo Cassini to dłuższy spacer.
- Metro: linia Fermi–Bengasi zatrzymuje się na północnym skraju dzielnicy na stacji Re Umberto (Corso Vittorio Emanuele II / Corso Re Umberto) oraz na Porta Nuova. Na południe Crocetty przesiądź się do autobusu lub tramwaju.
- Bilet: bilet City 100 jest ważny 100 minut w autobusach i tramwajach oraz na jeden przejazd metrem. Kosztuje 1,90 € w wersji cyfrowej i 2,00 € papierowy. Można też płacić zbliżeniowo kartą płatniczą (Tap&Go).
- Samochód: Crocetta to dzielnica mieszkaniowa, w której trudno o miejsce parkingowe. Co musisz wiedzieć o strefach parkowania i ZTL w Turynie, przeczytasz na stronie samochodem i parkowanie w Turynie.
Wszystkie bilety i taryfy na autobusy, tramwaje i metro znajdziesz na naszej stronie o komunikacji miejskiej w Turynie. Więcej o Porta Nuova i Porta Susa przeczytasz w tekście o dworcach w Turynie.
Z Torino Card do Crocetty
Sama dzielnica nic nie kosztuje: ulice, targ i fasady są dostępne za darmo. Z Torino + Piemonte Card wstęp do GAM jest bezpłatny, bez niej płacisz 10 €. Karta opłaci się, jeśli tego samego dnia odwiedzisz jeszcze inne muzea w centrum. Royal Pass nie obejmuje GAM – jest przeznaczony do rezydencji Sabaudów. Która karta pasuje do ciebie, pokazuje nasze porównanie Torino Card i Royal Pass.
Crocetta: najczęstsze pytania
Na południowy zachód od dworca Porta Nuova, na zachód od torów kolejowych i na południe od Corso Vittorio Emanuele II. Dzielnica należy do Circoscrizione 1 „Centro – Crocetta”.
Od kościoła „alla Crocetta”. Jego początki to kaplica z 1588 roku; w 1617 roku położono kamień węgielny pod kościół, którym opiekowali się trynitarze. Dzisiejszy kościół parafialny Beata Vergine delle Grazie przy Via Marco Polo pochodzi z 1887 roku.
Przede wszystkim przy Corso Galileo Ferraris (Villa Frassati nr 70, Casa Gamna nr 78), przy Corso Montevecchio 50 (Casa Maffei), przy Via Vico 2 (Casa Avezzano) i przy Via Cassini 21. To prywatne domy, które możesz oglądać tylko z zewnątrz.
Targi w Turynie odbywają się od poniedziałku do soboty, w niedziele nie. Stałych godzin dla Crocetty miasto nie publikuje na swojej stronie, aktualne informacje są w aplikacji Torino Mercati. Najlepiej idź przed południem.
Targ jest znany z odzieży, butów i dodatków, są też żywność i biżuteria sztuczna. Leży przy Largo Cassini, Via Marco Polo, Vicolo Crocetta i Corso De Gasperi.
Obie leżą przy dworcu Porta Nuova, ale po różnych stronach torów. Crocetta to spokojna, elegancka dzielnica mieszkaniowa z willami i secesyjnymi kamienicami. San Salvario jest gęściej zabudowane, wielokulturowe i wieczorem należy do rozrywkowych dzielnic Turynu.
Siedziba przy Corso Duca degli Abruzzi 24 to kampus uczelni, a nie muzeum; fasadę i otoczenie zobaczysz z ulicy. Budynek Giovanniego Muzia i Cesarego Bairatiego otwarto w listopadzie 1958 roku.
Od wtorku do niedzieli w godz. 10:00–18:00, kasa do 17:00, w poniedziałki zamknięte. Oficjalny bilet kosztuje 10 €, ulgowy 8 €, do 18 lat wstęp jest bezpłatny. Z Torino + Piemonte Card nic nie płacisz.
Z dworca Porta Nuova pieszo albo metrem do stacji Re Umberto przy Corso Vittorio Emanuele II. Na targ i na południe dzielnicy pojedziesz stamtąd autobusem lub tramwajem albo przejdziesz kawałek dalej.