Legendes & volksgeloof
Weinig steden hebben zoveel verhalen over magie, alchemie en verborgen symbolen als Turijn. Hier lees je welke legendes er rond de Piazza Statuto, de Gran Madre en de Portone del Diavolo bestaan – en wat daarvan historisch vaststaat.
vanaf€ 55,00per persoon
Torino Magica-rondleiding bekijken
Turijn staat bekend als de „magischste” stad van Italië. Zelfs het officiële toerismebureau Turismo Torino wijdt een eigen pagina aan het thema. Belangrijk vooraf: alles wat je in dit deel leest, is legende en volksgeloof. Historisch bewijs voor magische krachten is er niet – wel voor de plekken waar de verhalen om draaien.
De twee driehoeken: volgens de legende ligt Turijn op de punt van twee magische driehoeken. Met Praag en Lyon vormt het de driehoek van de witte magie, met Londen en San Francisco die van de zwarte magie. Turijn zou daarmee de enige stad zijn die bij allebei hoort.
Twee rivieren, twee zielen: de stad ligt bij de samenvloeiing van Po en Dora. In de esoterische uitleg staat de Po voor de zon en de Dora voor de maan. Al het Romeinse Augusta Taurinorum zou verdeeld zijn geweest in een oostelijk deel, waar de zon opkomt, en een westelijk deel, waar ze ondergaat. Daaruit leidt de legende de twee polen van de stad af: het „zwarte hart” in het westen op de Piazza Statuto en de „witte ziel” in het oosten op de Piazza Castello.
Stichtingsmythen: er wordt ook verteld dat een Egyptische prins de stad zou hebben gesticht, en dat Phaëton, de zoon van de zonnegod, met de zonnewagen in de Eridanus stortte – zo heette de Po in de oudheid. Daarbij komt de bewering dat de 45e breedtegraad de stad symbolisch in tweeën deelt.
De plekken zelf zijn echt en goed te voet bereikbaar. Op deze pagina vind je bij elke legende de vastgestelde feiten, een wandeling van het zwarte naar het witte hart en de passende stadsrondleidingen.
Wat er verteld wordt – en wat je over de plek werkelijk kunt zeggen.
| Plek | Legende | Vastgesteld |
|---|---|---|
| Piazza Statuto | „Zwart hart”, poort naar de onderwereld | Plein uit de jaren 1860, Fréjus-monument uit 1879 |
| Piazza Castello | „Witte ziel”, alchemistische grotten | Centrum van de residenties van het Huis Savoye met Palazzo Reale en Palazzo Madama |
| Gran Madre di Dio | Schuilplaats van de Heilige Graal | Kerk voor de terugkeer van de koning, ingewijd in 1831 |
| Portone del Diavolo | Duivelsdeur die in één nacht verscheen | Barokportaal van het Palazzo Trucchi di Levaldigi, Via XX Settembre 40 |
| Museo Egizio | Magische plek, grotten in de ondergrond | Egyptisch Museum, opgericht in 1824 |
| Toret | Gelukbrenger, symbool van de stad | Groene drinkfonteinen met stierenkop, eind 19e eeuw ingevoerd |
| Inscriptie van Nostradamus | De ziener woonde in Turijn | Inscriptie met het jaartal 1556 overgeleverd, nu niet meer bewaard |
De Piazza Statuto ligt aan het westelijke eind van de Via Garibaldi, de bijna een kilometer lange voetgangersstraat die het plein met de Piazza Castello verbindt. Het plein werd in de jaren 1860 aangelegd, gefinancierd door een Engelse maatschappij – het is een van de laatste pleinen die Turijn in de 19e eeuw aanlegde.
Het Fréjus-monument: in het midden staat sinds 1879 het monument voor de spoortunnel door de Fréjus, die in 1871 klaar was. Boven op een piramide van enorme rotsblokken liggen verslagen titanen, helemaal bovenaan staat een gevleugelde genius met een vijfpuntige ster op zijn hoofd. Het was bedoeld als allegorie: rede en wetenschap overwinnen de ruwe kracht van de berg.
Wat de legende ervan maakt: in het volksgeloof wordt de genius Lucifer, en het monument geldt als poort naar de onderwereld. De verklaring komt uit de geschiedenis van de plek: in het westen, waar de zon ondergaat, zouden de Romeinen hun doden hebben begraven en veroordeelden hebben terechtgesteld. Ook de naam van de wijk Valdocco wordt graag afgeleid van „valle occisorum”, het „dal van de gedoden” – bewezen is dat niet. Niet ver hiervandaan lag in de 19e eeuw wel echt een executieplaats, de „Rondò della Forca”.
De kleine obelisk op het plein wordt in de legendes gezien als punt van de zwarte driehoek. Het werkelijke doel is nuchterder: hij markeert een geodetisch punt, het eind van een meetlijn waarmee de wiskundige Giovanni Battista Beccaria in de 18e eeuw een meridiaanboog opmat.
Op de Piazza Statuto begint ook de Torino Magica-rondleiding – volgens de aanbieder bij zonsondergang.
Aan het andere eind van de Via Garibaldi ligt de tegenhanger: de Piazza Castello, middelpunt van de residenties van het Huis Savoye met het Palazzo Reale en het Palazzo Madama. Volgens de legende klopt hier de „witte”, positieve ziel van de stad.
De Torino Magica-rondleiding laat volgens de aanbieder ook de symbolen op de gevel van de dom zien. Meer over de dom en de wijk erachter lees je op onze pagina over het Quadrilatero Romano.
De bekendste legende van magisch Turijn speelt zich af aan de overkant van de Po. De kerk Gran Madre di Dio werd gebouwd als dank voor de terugkeer van koning Victor Emanuel I na het einde van de Franse overheersing. Architect Ferdinando Bonsignore bouwde haar naar het voorbeeld van het Pantheon in Rome; ingewijd werd ze in 1831. Het toerismeportaal van Italië noemt haar „de meest esoterische kerk van Turijn”.
De legende: ergens tussen de twee beelden bij de trap, Fede (Geloof) en Religione (Religie), zou de Heilige Graal verborgen liggen. Fede houdt een kelk vast – haar blik of de kelk zelf geldt als aanwijzing voor de schuilplaats. Bewijs daarvoor is er niet.
Bezoek: de Gran Madre staat aan de Piazza Gran Madre di Dio 4 en is volgens Turismo Torino maandag t/m zaterdag van 8.00 tot 19.00 uur open; op zondag gelden afwijkende tijden. Tram 13 heeft zijn eindhalte vlak voor de kerk. Te voet kom je vanaf de Piazza Vittorio Veneto over de brug Ponte Vittorio Emanuele I. Alles over kerk, brug en het uitzichtpunt Monte dei Cappuccini staat op onze pagina over Borgo Po en de Gran Madre.
Aan de Via XX Settembre 40 staat het Palazzo Trucchi di Levaldigi, eind 17e eeuw gebouwd voor de graven Trucchi di Levaldigi. De ingang staat bekend als „Portone del Diavolo”, de duivelsdeur. Het barokportaal heeft vier zuilen, versierd met bloemen, vruchten, dieren en putti. In het midden hangt een bronzen deurklopper: een duivelskop met hoorns en open mond, omkronkeld door slangen.
De legendes:
Nu zit er een bankfiliaal in het paleis. Het portaal zie je altijd vanaf de straat – het ligt ook op de route van de Torino Magica-rondleiding.
De Toret zijn geen plek van zwarte of witte magie, maar ze horen bij elke wandeling door Turijn. De groene drinkfonteinen met de stierenkop staan verspreid over de hele stad. Volgens het nationale toerismebureau ENIT werden ze eind 19e eeuw geplaatst om inwoners en bezoekers gratis drinkwater te bieden. Sommige hebben onderaan een tweede uitloop, zodat ook dieren kunnen drinken.
De stier is het wapendier van Turijn. Hoeveel Toret er nu zijn, daarover circuleren verschillende getallen; een officiële telling hebben we niet gevonden.
Nog een stier, nog een gebruik: op de Piazza San Carlo is een bronzen stier in de bestrating verwerkt. Een oud gebruik nodigt je uit erop te stappen – dat zou ervoor zorgen dat je naar Turijn terugkeert.
Turismo Torino rekent ook het Egyptisch Museum tot de esoterische plekken van de stad. Dat past bij de stichtingslegende van de Egyptische prins en bij de verhalen over alchemistische grotten onder het museum.
Vastgesteld is: het Museo Egizio werd in 1824 opgericht en ligt aan de Via Accademia delle Scienze 6. Tot de stukken met de sterkste uitstraling horen talrijke beelden van de leeuwenkoppige godin Sekhmet, godin van vernietiging en genezing. Ze komen uit Karnak en kwamen met de collectie-Drovetti naar Turijn.
Trek voor het bezoek ongeveer twee uur uit. Met de Torino + Piemonte Card is de toegang gratis, met de Royal Pass krijg je korting. Openingstijden, prijzen en rondleidingen vind je op onze pagina over het Egyptisch Museum.
Deze plekken duiken in de verhalen over magisch Turijn steeds weer op.
Overgeleverd is een inscriptie met het jaartal 1556. Vrij vertaald stond erin dat Nostradamus hier had gewoond, waar paradijs, hel en vagevuur zijn – en: wie de „overwinning” eert, verwerft roem, wie haar veracht, gaat ten onder. Het huis staat er niet meer, de plaquette is verloren. Of de ziener ooit in Turijn was, is niet zeker.
De fontein op de Piazza Solferino is van beeldhouwer Giovanni Riva en toont vier figuren van de seizoenen. Esoterische uitleg ziet er vrijmetselaarssymbolen in en een „poort naar de kennis” tussen de mannelijke figuren.
Ook het symbool van de stad staat op de lijst van esoterische plekken van Turismo Torino. Nu zit er het Nationaal Filmmuseum in, en een panoramalift brengt je naar boven.
Helemaal echt: tegenmijngangen uit het beleg van 1706. Zo’n 400 meter daarvan toont het Museo Pietro Micca aan de Via Guicciardini 7/A, 6 tot 14 meter onder de straat.
vanaf € 55,00
Details & boekenDe abdij op de Monte Pirchiriano in het Susadal rekent Turismo Torino tot de magische plekken van de provincie. Ze inspireerde Umberto Eco tot „De naam van de roos”.
In de crypte van de kerk SS. Sudario, Via San Domenico 28, draait alles om het onderzoek naar de lijkwade. Dagelijks open van 15.00 tot 18.00 uur, regulier € 8,00, gratis met de Torino + Piemonte Card.
De belangrijkste plekken uit de legendes liggen zo dicht bij elkaar dat je ze op één middag te voet kunt aflopen. De meeste sfeer heeft de route tegen de avond. Toret kom je onderweg op veel hoeken tegen.
Start bij het Fréjus-monument met de gevleugelde genius, het „zwarte hart”. Bekijk ook de kleine obelisk.
Verder naar de Fontana Angelica met haar vier seizoensfiguren.
Aan de Via XX Settembre 40 wacht de deurklopper met de duivelskop.
Zoek de bronzen stier in de bestrating en volg het gebruik. Vlakbij ligt het Egyptisch Museum aan de Via Accademia delle Scienze.
De „witte ziel”: de Dioscuren op het hek van het Palazzo Reale, daarachter de dom met de lijkwade.
Tot slot via de Via Po, de Piazza Vittorio Veneto en de brug naar de Gran Madre – met zicht op het beeld van Fede en haar kelk. Je kunt ook met tram 13 tot voor de kerk rijden.
Met een gids hoor je meer details dan er op een bordje passen – en bij sommige tours kom je op plekken die anders gesloten zijn.
De esoterische rondleiding vertelt over de „twee zielen” van Turijn. Ze begint volgens de aanbieder bij zonsondergang op de Piazza Statuto, het „hart van de duisternis”, en voert naar de gevel van de dom, de Portone del Diavolo en vrijmetselaarssymbolen in de stad. Duur volgens de aanbieder twee tot tweeënhalf uur.
Talen volgens de aanbieder: Italiaans, Engels, Duits, Frans, Spaans, Japans – als groepsrondleiding in het Italiaans en Engels, de andere talen als privérondleiding.
vanaf € 55,00
Torino Magica bekijkenTunnels uit de 18e eeuw en schuilkelders uit de Tweede Wereldoorlog. Verzamelpunt volgens de aanbieder voor het Museo Pietro Micca, toegangskaarten zijn inbegrepen. Minimumleeftijd 6 jaar, niet geschikt bij beperkte mobiliteit.
Talen volgens de aanbieder: Italiaans, Engels, Duits, Spaans, Frans, Japans.
vanaf € 55,00
Tunneltour bekijken
Verhalen over hekserij en historische misdaden, plus exclusieve openstellingen: de oude kerk van de Misericordia en de klim op een klokkentoren met uitzicht over Turijn bij nacht. Verzamelpunt volgens de aanbieder voor de dom, Via XX Settembre 87.
Taal volgens de aanbieder: alleen Italiaans.
vanaf € 32,00
Turin Noir bekijken
Halve dagtocht naar de abdij in het Susadal met bus, gids en toegang. Vertrek volgens de aanbieder op de Piazza Solferino voor het Teatro Alfieri – vlak naast de Fontana Angelica.
vanaf € 60,00
Dagtocht bekijkenBij alle vier tours staat op de productpagina: gratis annuleren tot 24 uur van tevoren. Prijzen, duur en beoordelingen live van GetYourGuide.
De rondleidingen zitten in geen enkele kaart. De Torino + Piemonte Card geeft je wel gratis toegang tot veel plekken uit de legendes: Egyptisch Museum, Musei Reali met de kapel van de Lijkwade, Palazzo Madama, Museo della Sindone en het Nationaal Filmmuseum in de Mole Antonelliana.
Wil je na de „witte ziel” ook de residenties van de Savoyes van binnen zien? De Royal Pass omvat de Musei Reali en het Palazzo Madama, plus kastelen als Venaria en Stupinigi. In het Egyptisch Museum geeft de Royal Pass alleen korting, geen gratis toegang.
Gran Madre, Monte dei Cappuccini en Villa della Regina aan de overkant van de Po.
De Romeinse wijk rond de dom, de Porta Palatina en de Via Garibaldi.
Hoogtepuntenwandeling, privétours, fiets- en e-biketours door Turijn.
Volgens de legende ligt Turijn op twee magische driehoeken: met Praag en Lyon op die van de witte magie, met Londen en San Francisco op die van de zwarte. Daarbij komen verhalen over de samenvloeiing van Po en Dora, de Heilige Graal en alchemistische grotten. Dat is allemaal volksgeloof – historisch vastgesteld is er niets van.
Volgens de legende op de Piazza Statuto in het westen van de binnenstad. Daar staat het Fréjus-monument uit 1879, waarvan de gevleugelde genius in het volksgeloof als Lucifer wordt gezien. Bedoeld was hij als symbool voor de overwinning van de wetenschap bij de bouw van de Fréjustunnel.
Op de Piazza Castello, het centrum van de residenties van het Huis Savoye. De legende verbindt haar met de lijkwade in de nabije dom, de Dioscuren op het hek van het Palazzo Reale en de vermeende alchemistische grotten onder de stad.
Dat vertelt de bekendste legende van Turijn: tussen de beelden Fede en Religione bij de trap van de Gran Madre di Dio zou de Graal verborgen liggen. Bewijs is er niet. De kerk zelf werd in 1831 ingewijd en herinnert aan de terugkeer van de koning na de Franse overheersing.
Bij het Palazzo Trucchi di Levaldigi aan de Via XX Settembre 40. Het portaal met de duivelskop als deurklopper zie je altijd vanaf de straat. In het gebouw zit nu een bank.
Groene drinkfonteinen met stierenkop, die volgens ENIT eind 19e eeuw werden geplaatst en tot op vandaag gratis drinkwater leveren. De stier is het wapendier van de stad.
Dat staat niet vast. Overgeleverd is een inscriptie met het jaartal 1556, volgens welke hij in Turijn zou hebben gewoond. Het gebouw met de plaquette bestaat niet meer.
Een Nederlandstalige rondleiding noemt de aanbieder niet. In het Engels kun je volgens de aanbieder aansluiten bij een groepsrondleiding, net als in het Italiaans. De tunneltour „Ondergronds Turijn” wordt volgens de aanbieder ook in het Engels aangeboden, de avondtour Turin Noir alleen in het Italiaans.
Volgens de aanbieder op de Piazza Statuto, bij zonsondergang. Het precieze verzamelpunt voor de optie die je hebt geboekt, vind je in je boekingsbevestiging.
Ja. Piazza Statuto, Portone del Diavolo, Piazza San Carlo, Piazza Castello en Gran Madre zijn openbaar toegankelijk en laten zich op één middag te voet combineren. Onze wandeling hierboven laat de volgorde zien.
Nee, in elk geval heeft niemand ze ooit gevonden. De drie grotten zijn een legende; hun ligging wisselt per verteller tussen de ondergrond van het Egyptisch Museum en de kelder van een oude apotheek. Echte gangen onder de stad laat daarentegen het Museo Pietro Micca zien.